Nghị định 283/2026: phạt 80–100 triệu người lao động ở lại nước ngoài trái phép, từ 10/9/2026

Mấy ngày nay trên Facebook và Zalo lan truyền tin "luật xuất khẩu lao động mới, phạt 100 triệu, còn bị hình sự". Tin này có phần đúng, nhưng bị trộn lẫn hai văn bản khác nhau và thêm vào một chi tiết không có.

Văn bản thật là Nghị định 283/2026/NĐ-CP, do Chính phủ ban hành ngày 15/7/2026, quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực lao động, bảo hiểm xã hội và người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng. Nghị định gồm 6 chương, 68 điều, có hiệu lực từ 10/9/2026.

Dưới đây là những con số đã đối chiếu với nguồn chính thức, và ba chỗ mà tin đồn nói sai.

Ba con số cần nhớ

Ngoài ra, hành vi mua bán, trao đổi, chiếm đoạt trái phép thông tin trong cơ sở dữ liệu về người lao động bị phạt tới 70 triệu đồng — điều khoản mới, đáng chú ý với ai từng bị môi giới yêu cầu nộp bản sao giấy tờ tuỳ thân.

Ba chỗ tin đồn nói sai

1. Không phải "luật", mà là nghị định — và đã ban hành rồi

Tin lan truyền gọi đây là "dự thảo luật xkld ngày 10/8". Thực ra có hai văn bản khác nhau, bị gộp làm một:

• Nghị định 283/2026/NĐ-CP — văn bản của Chính phủ, đã ban hành 15/7/2026, hiệu lực 10/9/2026. Đây là văn bản chứa các mức phạt nói trên. Nó không còn là dự thảo.
• Dự án Luật sửa đổi Luật Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng — được Quốc hội thảo luận sáng 10/8/2026, trong đó có đề xuất cấm xuất cảnh với người từng vi phạm. Cái này mới là đề xuất, chưa thành luật, chưa có hiệu lực. Chúng tôi đã viết riêng về phiên thảo luận đó trong bài Quốc hội đề xuất siết lao động vi phạm ở nước ngoài.

Trộn hai thứ lại thành "luật mới ngày 10/8 áp dụng từ 10/9" là sai cả tên văn bản lẫn tiến trình.

2. "Phạt 100 triệu + hình sự" — nghị định này không tạo ra tội hình sự

Nghị định 283/2026 là văn bản xử phạt vi phạm hành chính. Hình thức phạt chính chỉ có hai: cảnh cáo hoặc phạt tiền. Ngoài ra có phạt bổ sung như tịch thu tang vật, tước quyền sử dụng chứng chỉ hành nghề có thời hạn, đình chỉ hoạt động có thời hạn. Không có hình phạt tù trong nghị định này.

Chi tiết đáng chú ý: điều khoản phạt người lao động ở lại trái phép ghi rõ chỉ áp dụng khi hành vi chưa đến mức bị truy cứu trách nhiệm hình sự — nghĩa là hai chế tài loại trừ nhau chứ không cộng dồn như tin đồn nói.

Trách nhiệm hình sự có tồn tại, nhưng nằm ở văn bản khác và nhắm vào đối tượng khác: Điều 349 Bộ luật Hình sự quy định tội tổ chức, môi giới cho người khác trốn đi nước ngoài hoặc ở lại nước ngoài trái phép, khung cơ bản 1–5 năm tù, các khung tăng nặng 5–10 năm và 7–15 năm.

Điểm mấu chốt: "tổ chức, môi giới" — tức là người đứng ra sắp xếp, dẫn dắt, ăn tiền của người khác. Một người lao động đơn thuần ở quá hạn không tự động thành tội phạm theo điều này. Nhưng ai rủ rê, dẫn mối, thu tiền để đưa người khác ra ngoài làm chui thì đúng là đang đứng ở ranh giới đó.

3. "Công ty môi giới phạt 200 củ" — đúng con số, nhưng chưa đủ

200 triệu là mức phạt tiền cao nhất áp dụng với tổ chức. Nhưng với một công ty dịch vụ, thứ đáng sợ hơn tiền là đình chỉ hoạt động có thời hạn và tước giấy phép. Thực tế đã có doanh nghiệp xuất khẩu lao động bị phạt 400 triệu kèm đình chỉ hoạt động 18 tháng theo quy định trước đó — mất giấy phép là mất luôn khả năng kinh doanh, không phải chuyện nộp phạt rồi làm tiếp.