Quy tắc ứng xử khi du lịch Nhật Bản — Những điều nên biết trước chuyến đi đầu tiên

Ăn uống: không vừa đi vừa ăn, và những phép tắc trên bàn

Khác với nhiều nước, ở Nhật việc vừa đi bộ vừa ăn (tabearuki) bị xem là kém lịch sự, một phần vì dễ vấy bẩn người khác và phố xá. Khi mua đồ ăn đường phố — xiên gà nướng, bánh taiyaki, kem matcha — hãy đứng ăn ngay cạnh quầy hoặc khu vực được bố trí, ăn xong trả rác cho chính quầy đó rồi mới đi tiếp. Ở một số khu du lịch đông đúc như phố cổ Kyoto, việc vừa đi vừa ăn còn bị nhắc nhở bằng biển báo hẳn hoi.

Trên bàn ăn, vài điều nên tránh: không cắm đũa thẳng đứng vào bát cơm và không chuyền thức ăn từ đũa sang đũa (cả hai gợi liên tưởng nghi thức tang lễ); không xoa hai chiếc đũa vào nhau; muốn lấy món chung hãy dùng đầu đũa còn lại hoặc đũa chung. Ngược lại, có những điều "được phép" đầy bất ngờ: húp mì thành tiếng là bình thường, thậm chí thể hiện sự ngon miệng; bưng bát cơm, bát canh lên gần miệng là đúng phép chứ không phải vô ý. Trước khi ăn nói "itadakimasu", ăn xong nói "gochisosama deshita" — hai câu thần chú khiến mọi chủ quán mỉm cười.

Giày dép: ranh giới thiêng liêng giữa "ngoài" và "trong"

Quy tắc dễ quên nhất với du khách: cởi giày trước khi bước vào không gian trải sàn gỗ hoặc tatami. Dấu hiệu nhận biết là bậc thềm genkan thấp hơn sàn nhà và kệ giày ngay cửa — thấy chúng ở đâu (ryokan, nhà dân, một số nhà hàng, đền chùa, phòng thử đồ) thì cởi giày ở đó. Vài chi tiết giúp bạn "chuẩn" hơn: giày cởi ra xoay mũi hướng ra cửa; dép trong nhà không bước lên chiếu tatami (trên chiếu chỉ chân trần hoặc tất); và nhà vệ sinh có đôi dép riêng, dùng xong phải đổi lại — "diễu hành" dép toilet ra phòng khách là lỗi kinh điển của du khách. Mẹo thực dụng: những ngày thăm đền chùa và ryokan, hãy đi giày dễ tháo và mang tất lành lặn.

Onsen và sento: sạch trước, ngâm sau

Tắm suối nước nóng có bộ quy tắc riêng nhưng dễ nhớ: tắm kỳ cọ sạch bằng vòi sen trước khi vào bồn; vào bồn không mặc đồ bơi, không mang khăn nhúng nước (khăn nhỏ đặt trên đầu hoặc để bên ngoài); búi gọn tóc dài; không bơi lội, không ồn ào, tuyệt đối không chụp ảnh. Người có hình xăm nên kiểm tra trước quy định của từng nơi — ngày càng nhiều cơ sở thân thiện với hình xăm hoặc cho thuê bồn riêng. Sau khi ngâm, lau khô người trước khi bước vào phòng thay đồ. Nếu có dịp ngủ lại nhà trọ truyền thống, bạn sẽ thấy các quy tắc này hòa vào một trải nghiệm trọn vẹn — xem thêm trong các gợi ý tour Nhật Bản có đêm ryokan của OlaChill.

Rác tự mang về, và chuyện không tip

Hai "cú sốc văn hóa" cuối cùng. Thứ nhất: Nhật Bản cực sạch nhưng gần như không có thùng rác công cộng (phần lớn bị dỡ bỏ từ thập niên 1990 vì lý do an ninh). Người Nhật mặc định mang rác của mình về nhà. Là du khách, hãy thủ sẵn một túi nylon nhỏ trong balo đựng rác trong ngày, tận dụng thùng rác ở konbini (chỉ dành cho đồ mua tại đó), máy bán nước tự động (chỉ nhận vỏ chai lon) và khách sạn. Xả rác bừa bãi không chỉ bị phạt mà còn là cách nhanh nhất để nhận những ánh nhìn không thiện cảm.

Thứ hai: không tip. Ở Nhật, dịch vụ tốt là chuẩn mực nghề nghiệp, không phải thứ đổi lấy tiền thưởng. Để tiền lại bàn ăn thường khiến nhân viên bối rối, thậm chí chạy theo trả lại vì tưởng bạn bỏ quên. Lời cảm ơn chân thành, một câu "gochisosama" và cúi đầu nhẹ là "tiền tip" đúng nhất. Ngoại lệ hiếm hoi là một số dịch vụ cao cấp có phong bì cảm ơn theo nghi thức riêng — nhưng du khách thông thường không bao giờ cần bận tâm.

Danh sách trên nghe có vẻ dài, nhưng tất cả quy về một tinh thần duy nhất: đừng làm phiền người xung quanh — meiwaku wo kakenai. Chỉ cần giữ tinh thần ấy, quan sát người bản địa và làm theo, bạn sẽ tự nhiên xử đúng trong hầu hết tình huống. Và khi lỡ sai — ai cũng sai đôi lần — một câu "sumimasen" kèm nụ cười là đủ để mọi chuyện nhẹ nhõm. Chuẩn bị thêm cho chuyến đi đầu tiên với các bài viết kinh nghiệm khác tại blog du lịch Nhật Bản của OlaChill; nước Nhật sẽ đáp lại sự tinh tế của bạn bằng những trải nghiệm đẹp hơn bạn mong đợi.