Lịch Lá Đỏ Kyoto Đổi Màu Theo Từng Tuần

Mình từng gặp một bạn ở ga Kyoto, mặt buồn thiu, kéo vali đứng nhìn bảng tàu. Bạn ấy bay từ Sài Gòn sang đúng ngày 5 tháng 11, vì "nghe nói tháng 11 Kyoto lá đỏ đẹp lắm". Sáng đó bạn vừa đi Eikando về — và lá vẫn còn xanh gần hết. Bạn hỏi mình: "Hay là năm nay không có lá đỏ hả anh?". Có chứ, chỉ là bạn đến sớm hơn Eikando khoảng hai tuần. Trong khi đó, cách trung tâm chưa đầy một tiếng xe buýt, núi Takao đang đỏ rực mà bạn không hề biết.

Đó là cái bẫy lớn nhất của mùa thu Kyoto: mọi người nghĩ lá đỏ là một "sự kiện" nổ ra cùng lúc khắp thành phố, kiểu như pháo hoa. Thực tế nó giống một dòng nước màu đỏ chảy chậm từ trên núi xuống lòng chảo trung tâm, kéo dài khoảng năm tuần, từ đầu tháng 11 đến tận tuần đầu tháng 12. Đến sai chỗ vào đúng tuần, hoặc đúng chỗ vào sai tuần, đều dễ hụt hẫng như nhau.

Bài này mình sẽ vẽ lại dòng chảy đó theo từng tuần — vùng nào đỏ trước, vùng nào đỏ sau — rồi chỉ bạn cách đọc dự báo koyo như người sống ở Nhật lâu năm, và cuối cùng là bài toán thực tế nhất với người Việt: nên đặt vé bay tuần nào để xác suất trúng đỉnh lá cao nhất.

Vì sao lá đỏ Kyoto không đỏ cùng một lúc

Kyoto nằm trong một lòng chảo, ba mặt là núi. Lá momiji (phong Nhật) chuyển màu khi nhiệt độ ban đêm xuống thấp, thường là khi đêm lạnh dưới khoảng 8–10 độ liên tục nhiều ngày. Mà cái lạnh thì đến từ trên cao trước: vùng núi phía bắc và tây bắc Kyoto cao hơn trung tâm vài trăm mét, đêm lạnh sớm hơn cả tuần, nên lá cũng "chín" sớm hơn tương ứng.

Kết quả là mùa lá đỏ Kyoto có ba tầng khá rõ:

• Tầng núi (Takao, Kurama, Ohara): đỏ sớm nhất, thường đầu đến giữa tháng 11.
• Tầng trung tâm (Tofukuji, Eikando, Nanzenji, Arashiyama, Kiyomizu-dera): đỉnh vào giữa đến cuối tháng 11 — đây là "mùa cao điểm" mà cả thế giới đổ về.
• Tầng muộn (Shimogamo, Toji, Jonangu): lai rai đến cuối tháng 11 và nhiều năm kéo sang tuần đầu, thậm chí giữa tháng 12.

Hiểu ba tầng này rồi thì bạn sẽ thấy: gần như KHÔNG có tuần nào trong khoảng 1/11–10/12 mà Kyoto "không có gì để xem". Vấn đề chỉ là bạn có biết tuần đó phải đi đâu hay không.

Một lưu ý quan trọng: những năm gần đây do thu ấm hơn, đỉnh lá ở Kyoto có xu hướng trễ dần. Có năm trung tâm phải đến cuối tháng 11 mới thật sự rực, và đầu tháng 12 vẫn còn rất đẹp. Nên mọi mốc trong bài này bạn hãy hiểu là "khung tham khảo nhiều năm", còn quyết định cuối cùng luôn dựa vào dự báo của chính năm bạn đi — phần đọc dự báo mình nói kỹ bên dưới.

Dòng thời gian lá đỏ theo tuần

Tuần 1–2 tháng 11: lên núi — Takao, Kurama, Ohara

Nếu bạn đến Kyoto đầu tháng 11, đừng lang thang ở trung tâm rồi thất vọng. Hãy lên núi.

Takao là vùng đỏ sớm nhất Kyoto, nằm ở phía tây bắc, đi xe buýt JR từ ga Kyoto khoảng 50 phút. Ngôi chùa chính ở đây là Jingo-ji, muốn lên phải leo một đoạn bậc đá dài — mệt thật, nhưng đổi lại là cảnh momiji phủ kín thung lũng sông Kiyotaki mà khách đoàn gần như không bao giờ tới. Ở Jingo-ji có trò ném đĩa đất nung (kawarake) xuống thung lũng để xả xui, ném xong nhìn mảnh đĩa bay giữa biển lá đỏ, cảm giác rất "đã". Takao thường bắt đầu chuyển màu từ cuối tháng 10 và đẹp nhất khoảng tuần đầu đến giữa tháng 11.

Kurama và Kibune ở phía bắc, đi tàu Eizan từ ga Demachiyanagi khoảng 30 phút. Đoạn tàu chạy qua "đường hầm momiji" giữa Ichihara và Ninose là một trong những trải nghiệm mùa thu đáng tiền nhất Kyoto — mùa cao điểm tàu còn chạy chậm lại cho khách ngắm, một số tối có chiếu đèn. Bạn có thể leo núi Kurama từ chùa Kurama-dera vắt sang Kibune, khoảng vài tiếng đi bộ đường rừng, xuống đến Kibune thì ăn trưa bên suối. Khung đẹp thường rơi vào tuần đầu đến giữa tháng 11.

Ohara với chùa Sanzen-in nằm ở thung lũng đông bắc, xe buýt từ ga Kyoto khoảng một tiếng. Vườn rêu xanh mướt của Sanzen-in làm nền cho lá đỏ, tương phản đẹp kiểu rất "thiền". Ohara thường đẹp nhất giữa tháng 11, hơi trễ hơn Takao một nhịp.

Điểm cộng lớn của tuần này: khách còn ít, phòng khách sạn ở Kyoto chưa cháy, giá chưa bị đội lên kịch trần.

Tuần 3 tháng 11: giai đoạn chuyển giao — trung tâm bắt đầu nhuộm màu

Khoảng ngày 15–22 tháng 11 là tuần "giao mùa" trong lòng Kyoto. Vùng núi bắt đầu qua đỉnh, lá rụng dần; trung tâm thì đang chuyển từ "bắt đầu đổi màu" sang "gần đỉnh". Đây thực ra là tuần rất dễ chịu: đi đâu cũng có màu, dù chưa chỗ nào rực tuyệt đối.

Arashiyama thường vào màu sớm hơn các chùa trung tâm một chút, vì sát chân núi. Đứng trên cầu Togetsukyo nhìn cả sườn núi loang lổ vàng cam đỏ như tranh sơn dầu — nhiều người lại thích giai đoạn "loang lổ" này hơn cả lúc đỏ đều. Chùa Jojakko-ji và Nison-in ở Arashiyama là hai điểm lá đẹp mà đỡ đông hơn hẳn rừng trúc.

Kiyomizu-dera, Kodai-ji khu Higashiyama cũng bắt đầu có màu từ tuần này, và các đợt chiếu đèn ban đêm (light-up) thường đã mở. Đi light-up giai đoạn lá mới chuyển màu có cái hay riêng: đèn làm màu lá "nịnh mắt" hơn ban ngày khá nhiều.

Tuần 4 tháng 11: đỉnh của đỉnh — Tofukuji, Eikando, Nanzenji

Khoảng 20–30 tháng 11 (nhiều năm gần đây lệch về cuối khoảng này) là lúc trung tâm Kyoto bùng nổ. Đây là tuần mà cả Nhật Bản lẫn khách quốc tế đổ về, và cũng là tuần đáng đổ về thật.

Tofukuji — với mình là cảnh lá đỏ số một Kyoto. Đứng trên cầu Tsutenkyo nhìn xuống thung lũng ngập momiji, cảm giác như đang bay trên một đám mây màu đỏ cam. Nhưng cũng vì thế mà đông khủng khiếp: cuối tuần cao điểm, dòng người xếp hàng vào cầu có thể kéo dài cả tiếng. Mẹo sống còn: đi ngày thường, có mặt trước giờ mở cửa khoảng 30 phút (giờ mở cửa mùa cao điểm có thể thay đổi, bạn nên kiểm tra trang chính thức trước khi đi). Tofukuji gần ga, đi tàu JR hoặc Keihan từ ga Kyoto chỉ một ga là tới, nên rất dễ ghép vào buổi sáng sớm.

Eikando (Zenrin-ji) nổi tiếng đến mức người Nhật có câu "momiji no Eikando" — nói đến lá đỏ là nói đến Eikando. Khoảng ba nghìn cây phong quanh ao Hojo, và màn chiếu đèn ban đêm phản chiếu xuống mặt nước là một trong những cảnh đêm đẹp nhất Kyoto. Vé vào mùa lá đỏ đắt hơn hẳn ngày thường (ban ngày và ban đêm bán vé riêng), nhưng đáng từng đồng. Xếp hàng light-up rất dài, nên đến sớm trước giờ mở cổng tối.

Nanzenji ngay cạnh Eikando, cổng Sanmon khổng lồ với lá đỏ hai bên là khung ảnh kinh điển, và đoạn dẫn nước gạch đỏ (Suirokaku) mùa này lên ảnh cực đẹp. Khuôn viên ngoài của Nanzenji miễn phí, nên tiện ghé kết hợp. Từ Nanzenji bạn có thể đi bộ Con đường Triết học (Tetsugaku no michi) lên Ginkaku-ji — mùa thu đoạn này vàng đỏ lẫn lộn, đi chậm thôi cũng hết một buổi chiều.

Tuần này đổi lại là giá phòng cao nhất năm, và các điểm hot đông từ sáng đến tối. Chiến thuật chung: điểm hot đi trước 8 giờ sáng hoặc sau 4 giờ chiều, giữa ngày dành cho các chùa ít tên tuổi hơn.

Cuối tháng 11 – đầu tháng 12: đỉnh muộn — Shimogamo và những kẻ đến sau

Đây là bí mật mà nhiều người Việt không biết: mùa lá đỏ Kyoto chưa kết thúc khi tháng 11 kết thúc.

Đền Shimogamo với khu rừng nguyên sinh Tadasu no Mori là điểm đỏ muộn nhất Kyoto — thường phải sang tuần đầu tháng 12, có năm đến giữa tháng 12 mới đạt đỉnh. Rừng nằm giữa hai nhánh sông Kamo, cây cao, ánh nắng đông xuyên qua tán lá vàng đỏ vào buổi sáng đẹp mê người, và quan trọng là: vắng. Cái vắng mà bạn không bao giờ có được ở Tofukuji tuần cao điểm.

Chùa Toji với ngọn tháp năm tầng cao nhất Nhật Bản cũng vào màu muộn, và màn light-up tháp phản chiếu xuống ao cùng lá đỏ thường kéo dài đến khoảng giữa tháng 12. Jonangu ở phía nam và Shimogamo hợp thành combo "vét mùa" rất ổn.

Và đừng quên vẻ đẹp của lá rụng: sân rêu Gio-ji hay lối vào Adashino Nenbutsu-ji ở Arashiyama phủ thảm lá đỏ đầu tháng 12 — với dân chụp ảnh, "chikurin của lá rụng" này còn ăn tiền hơn lúc lá trên cây. Giá phòng lúc này đã hạ nhiệt rõ rệt, thời tiết lạnh hơn (sáng sớm có thể xuống quanh 5 độ) nhưng trời đông Kyoto thường trong xanh, chụp ảnh rất nét.