Lịch lá đổi màu theo tuần ở Ngũ Hồ Phú Sĩ

Có một buổi sáng đầu tháng 11, mình đứng ở bến xe buýt trước ga Kawaguchiko và nghe hai bạn người Việt cãi nhau nho nhỏ. Một bạn cầm điện thoại, mở đúng cái ảnh "hàng cây phong đỏ rực soi bóng núi Phú Sĩ" mà ai cũng từng thấy trên mạng, rồi chỉ ra ngoài đường: cây hai bên vẫn xanh, họa hoằn lắm mới có vài tán chớm vàng. Bạn kia thở dài: "Chắc năm nay mất mùa lá rồi." Mình không nhịn được, quay sang nói: hai bạn đi lên Yamanakako đi, cách đây chưa tới 40 phút xe buýt, tuần này bên đó đang đẹp.

Chiều hôm ấy mình gặp lại họ ở bến, mặt mày hớn hở, máy ảnh đầy ảnh lá đỏ. Cùng một ngày, cùng một vùng Ngũ Hồ, chỉ chênh nhau khoảng 150 mét độ cao và mươi cây số đường — mà một bên "còn xanh quá", một bên "đỏ hết cả hồ". Đó chính là điều mà mọi bài viết kiểu "Phú Sĩ mùa thu đẹp nhất tháng 11" không bao giờ nói cho bạn.

Vùng quanh núi Phú Sĩ không có một mùa lá. Nó có một dải mùa lá kéo dài gần mười tuần, bắt đầu từ trên cao hơn 2.000 mét vào cuối tháng 9 và kết thúc ở chân núi phía Fujinomiya vào tuần đầu tháng 12. Mùa lá ở đây trôi từ trên xuống như một vệt màu chảy chậm, và năm hồ nước — Kawaguchi, Yamanaka, Sai, Shoji, Motosu — nằm ở những nấc khác nhau trên vệt màu đó. Bài này là tấm lịch tuần để bạn biết mình đang đứng ở nấc nào, cùng cách đọc dự báo koyo của Nhật để chốt ngày cho chuyến của chính bạn.

Vì sao vùng Ngũ Hồ có tới gần mười tuần lá đẹp

Bậc thang độ cao dựng đứng

Ít nơi nào ở Nhật có chênh lệch độ cao gắt như quanh Phú Sĩ. Chỉ trong bán kính vài chục cây số, bạn đi từ trạm 5 của tuyến Fuji Subaru Line ở khoảng 2.300 mét, xuống các đài quan sát trên đèo và cao nguyên ở tầm 1.100–1.400 mét, xuống mặt các hồ ở 830–980 mét, rồi tiếp tục tụt xuống thị trấn Fujiyoshida khoảng 750 mét và cuối cùng là vùng thác Shiraito, hồ Tanuki phía Fujinomiya chỉ còn khoảng 500–650 mét.

Quy tắc bỏ túi mà dân đi săn lá ở Nhật hay dùng: cứ lên cao thêm 100 mét, nhiệt độ giảm khoảng nửa độ, và mùa lá đến sớm hơn khoảng hai đến ba ngày. Nghe thì nhỏ, nhưng nhân lên cho chênh lệch 1.800 mét giữa trạm 5 và thác Shiraito, bạn có một khoảng cách gần hai tháng. Đó là lý do trong cùng một chuyến ba ngày, bạn hoàn toàn có thể "đuổi theo" mùa thu theo chiều thẳng đứng thay vì chạy theo chiều ngang.

Loại cây quyết định sắc màu bạn thấy

Trên cao, từ khoảng 1.600 mét trở lên, cây chủ đạo là karamatsu (thông rụng lá Nhật Bản) xen với bạch dương và thanh lương trà. Màu ở tầng này là vàng đồng, vàng nghệ, điểm những chấm đỏ cam — không phải sắc đỏ thẫm mà nhiều người tưởng tượng.

Tầng giữa, quanh 1.000–1.500 mét, là địa bàn của momiji (phong Nhật), buna (dẻ gai), kaede và một ít ginkgo. Đây mới là tầng cho ra sắc đỏ cam kinh điển.

Tầng hồ và chân núi có thêm ginkgo trồng dọc phố, sakura lá đỏ tía và những hàng momiji trồng cảnh — thứ tạo nên các "hành lang lá" nổi tiếng. Riêng rừng Aokigahara quanh hồ Sai và Shoji chủ yếu là cây lá kim thường xanh, nên đừng kỳ vọng cả rừng đổi màu ở đó; màu đẹp nằm ở viền hồ và các sườn dốc phía trên.

Năm hồ không nằm cùng một cao độ

Đây là chi tiết mà rất ít bài tiếng Việt nhắc tới, nhưng nó giải thích gần như toàn bộ sự lệch pha:

• Hồ Kawaguchi: khoảng 830 mét — thấp nhất trong năm hồ, nên đổi màu muộn nhất.
• Hồ Yamanaka: khoảng 980 mét — cao nhất và rộng nhất, đêm lạnh sớm, lá đỏ sớm nhất.
• Hồ Sai, hồ Shoji, hồ Motosu: cùng ở khoảng 900 mét. Ba hồ này vốn là một hồ lớn bị dung nham chia cắt, đến nay mực nước vẫn thông nhau ngầm nên gần như cùng cao độ, và cũng chuyển màu gần như cùng nhịp.

Chênh lệch 150 mét giữa Yamanaka và Kawaguchi nghe có vẻ chẳng đáng gì, nhưng cộng thêm việc lòng chảo Yamanakako hứng gió lạnh sớm hơn, thực tế hai hồ này lệch nhau khoảng một tuần đến mười ngày. Đúng bằng khoảng cách giữa "còn xanh quá" và "đỏ hết cả hồ" trong câu chuyện đầu bài.

Lịch lá theo tuần: từ cuối tháng 9 đến đầu tháng 12

Khung dưới đây dựa trên nhịp trung bình nhiều năm gần đây. Mỗi năm có thể xê dịch cả tuần, và xu hướng chung là mùa lá đang lùi muộn dần vì mùa thu ấm lên. Hãy dùng lịch này để chọn khung tuần, rồi chốt ngày bằng dự báo koyo của đúng năm bạn đi.

Cuối tháng 9 đến tuần 1 tháng 10: trên 2.000 mét

Trong khi Tokyo vẫn còn nóng, tầng trên 2.000 mét của Phú Sĩ đã sang thu. Dọc tuyến Fuji Subaru Line lên trạm 5, đoạn từ khoảng trạm 4 trở lên bắt đầu ngả vàng, và những bụi thanh lương trà đỏ lựng trên nền đá núi lửa đen là cảnh rất riêng, không giống bất cứ đâu.

Đây cũng là quãng thường xuất hiện tuyết đầu mùa trên đỉnh — người Nhật gọi là hatsukansetsu. Trung bình rơi vào khoảng đầu tháng 10, nhưng có năm muộn hơn hẳn, nên đừng coi đó là chuyện chắc chắn. Nếu trúng, bạn sẽ được cảnh đỉnh trắng, sườn vàng, chân núi còn xanh — bố cục ba tầng màu mà dân chụp ảnh thèm nhất.

Lưu ý thực tế: tuyến đường lên trạm 5 có các đợt hạn chế xe cá nhân và đóng cửa theo mùa, quy định lại thay đổi theo năm. Bạn nên kiểm tra trang chính thức của tỉnh Yamanashi hoặc đơn vị vận hành trước khi lên kế hoạch.

Tuần 2–3 tháng 10: vành đai 1.100–1.500 mét

Mùa lá tụt xuống tầng cao nguyên và các đèo. Đây là lúc Koyodai — đúng như tên gọi, "đài lá đỏ" — ở khoảng 1.165 mét giữa hồ Sai và rừng Aokigahara vào độ. Leo tiếp lên Sankodai ở khoảng 1.200 mét, bạn nhìn được cả ba hồ Sai, Shoji, Motosu nằm trong biển rừng, với Phú Sĩ dựng ngay sau lưng.

Panoramadai phía trên hồ Shoji, khoảng 1.300 mét, cũng vào màu giai đoạn này. Đường lên đi bộ chừng một tiếng dốc vừa phải, và phần thưởng là góc nhìn "Ko-Fuji" trứ danh: một ngọn đồi nhỏ nằm gọn trước Phú Sĩ như đứa con nép vào lòng mẹ.

Bên phía đông, đèo Mikuni khoảng 1.170 mét nhìn xuống hồ Yamanaka cũng bắt đầu chuyển. Còn ở Kawaguchiko, cáp treo lên núi Tenjo (đỉnh khoảng 1.075 mét) cho bạn thấy rất rõ sự phân tầng: trên đỉnh đã lốm đốm vàng đỏ, trong khi mặt hồ dưới kia vẫn xanh rì.

Tuần 4 tháng 10 đến tuần 1 tháng 11: hồ Yamanaka mở màn

Hồ cao nhất vào cuộc trước. Khu Asahigaoka bờ nam hồ Yamanaka có một đoạn đường rợp momiji mà dân địa phương gọi là hành lang lá, thường tổ chức lễ hội lá đỏ vào cuối tháng 10, có chiếu đèn buổi tối và vài hàng quán ăn vặt. Lịch cụ thể mỗi năm mỗi khác, bạn nên tra trang du lịch của làng Yamanakako trước khi đi.

Đi bộ dọc bờ hồ đoạn công viên Nagaike Shinsui vào sáng sớm là cái thú riêng: gió thường lặng trước 8 giờ, mặt hồ phẳng như gương, và Phú Sĩ hiện nguyên hình trên nền lá đỏ. Nếu bạn chỉ có một buổi sáng trong đời để chụp Phú Sĩ mùa thu, mình chọn quãng này ở Yamanakako hơn là chen chúc ở Kawaguchiko.

Cũng trong quãng này, công viên Hananomiyako gần hồ Yamanaka chuyển sang cảnh cuối vụ hoa, và các sườn susuki (cỏ lau bạc) quanh hồ bắt nắng chiều rất đẹp — một kiểu "mùa thu vàng" khác, ít người để ý.

Tuần 1–2 tháng 11: Sai, Shoji, Motosu vào nhịp

Ba hồ ở cao độ khoảng 900 mét thường đẹp nhất trong khoảng này.

Ở hồ Sai, điểm dễ chơi nhất là làng mái tranh phục dựng Iyashi no Sato Nenba bên bờ tây bắc: những nếp nhà lợp cỏ, núi Phú Sĩ phía sau, momiji đỏ trước hiên — khung ảnh rất "Nhật cổ" mà không cần đi tới tận Shirakawa-go. Vé vào cửa ở mức vài trăm yên, nhưng bạn nên kiểm tra trang chính thức vì giá và giờ mở cửa có thay đổi theo mùa.

Hồ Shoji nhỏ nhất trong năm hồ, và cũng vắng nhất. Cái hay của Shoji là bạn có thể đứng ở bờ bắc, gần như một mình, nhìn Phú Sĩ qua mặt nước tĩnh với viền rừng vàng đỏ. Nếu đi xe buýt, hãy xem kỹ giờ tuyến chạy về phía Shoji và Motosu vì tần suất thưa hơn hẳn tuyến quanh Kawaguchiko.

Hồ Motosu là hồ sâu nhất, nước xanh thẫm đặc trưng. Góc nhìn nổi tiếng nhất nằm ở đèo Nakanokura phía bờ nam — chính là khung hình in trên tờ tiền giấy 1.000 yên. Đường lên đèo đi bộ khoảng 30 phút dốc, và cảnh Phú Sĩ soi bóng xuống mặt hồ giữa hai vạt rừng chuyển màu thì xứng đáng từng bước leo. Sáng sớm, gió chưa nổi, bóng núi in trên nước rõ nhất.

Tuần 2–3 tháng 11: hồ Kawaguchi lên đỉnh

Đây là tuần mà cả vùng đổ dồn về Kawaguchiko, và cũng là tuần đáng đổ về thật.

Momiji Kairo — hành lang phong ở bờ bắc hồ, gần khu bảo tàng nghệ thuật — là ngôi sao chính: hai hàng momiji già đan tán che kín một đoạn kênh nhỏ, đỏ rực từ đầu đến cuối, có núi Phú Sĩ làm phông nền. Lễ hội lá đỏ Fujikawaguchiko thường diễn ra trong khoảng nửa đầu tháng 11 với chiếu đèn buổi tối; ngày bắt đầu và kết thúc thay đổi theo năm nên hãy kiểm tra trang chính thức của thị trấn.

Ngoài Momiji Kairo, công viên Yagizaki ở bờ đông và các đoạn đường quanh bờ bắc cũng rực không kém mà đỡ đông hơn nhiều. Công viên Oishi thì có nhịp riêng: những bụi kochia tròn như quả bóng ở đây chuyển đỏ sớm hơn, thường vào giữa tháng 10, nên nếu bạn mê cảnh đó thì phải đi tách khỏi mùa momiji.

Cảnh báo thật lòng: cuối tuần trong quãng này, đường vòng quanh bờ bắc hồ Kawaguchi có thể kẹt cứng, bãi xe đầy từ sớm, và đoạn Momiji Kairo đông đến mức khó chụp được khung hình không có người. Nếu đi ô tô, hãy có mặt trước 8 giờ sáng hoặc chấp nhận gửi xe xa rồi đi bộ.

Tuần 4 tháng 11: xuống dưới 800 mét

Khi các hồ bắt đầu trút lá, mùa thu chuyển xuống thị trấn. Arakurayama Sengen với ngôi chùa năm tầng Chureito — góc ảnh Phú Sĩ nổi tiếng nhất thế giới — thường đẹp trong quãng này, khi momiji quanh chùa đỏ mà nền núi đã có tuyết. Bậc thang lên chùa gần 400 bậc, nên đi giày tử tế.

Đền Kitaguchi Hongu Fuji Sengen ở Fujiyoshida, với hàng tuyết tùng cổ thụ khổng lồ và không khí trầm mặc, cũng vào độ đẹp cuối tháng 11 — nơi này ít khách nước ngoài và tĩnh hơn hẳn khu hồ. Trong phố, các hàng ginkgo dọc đường lớn vàng ruộm, thảm lá dưới chân dày lên từng ngày.

Tuần 1 tháng 12: chân núi phía Fujinomiya

Nhiều người không biết rằng mùa lá quanh Phú Sĩ vẫn chưa hết vào tháng 12. Xuống sườn phía nam, hồ Tanuki ở khoảng 650 mét và khu thác Shiraito khoảng 500 mét thường còn màu đến tuần đầu, có năm giữa tháng 12. Cảnh thác nước trải rộng như rèm tơ, viền bằng những tán lá cuối mùa, cộng thêm Phú Sĩ đã trắng đỉnh — với mình đó là bố cục đẹp nhất của cả mùa, mà lại vắng khách.