Bản đồ săn ảnh mùa lá đỏ Tateyama theo từng trạm

Có một khoảnh khắc mà dân chụp ảnh ở Nhật rỉ tai nhau mỗi độ cuối tháng 9: đứng ở độ cao hơn 2.400 mét trên cao nguyên Murodo, bạn có thể thu vào một khung hình cả ba mùa cùng lúc — đỉnh núi vừa phủ lớp tuyết đầu mùa trắng xóa, sườn núi cháy rực màu đỏ cam của lá thu, và bầu trời xanh thẳm còn sót lại của mùa hè. Người Nhật gọi hiện tượng này là "sanshoku" — ba tầng màu — và trên cả nước Nhật, gần như chỉ tuyến Alpine Tateyama–Kurobe cho bạn cơ hội bấm máy được cảnh đó một cách trọn vẹn.

Mình từng đi tuyến này vào giữa tháng 10, vác theo hai ống kính và một cái chân máy mà cuối cùng gần như không dùng đến, chen chúc qua sáu loại phương tiện từ cáp treo, xe buýt điện đến ropeway. Cái mình học được sau chuyến đó không phải là "tuyến Alpine đẹp" — điều đó ai cũng biết — mà là ở mỗi trạm dừng, ánh sáng, hướng nắng và góc chụp hoàn toàn khác nhau. Đến sai giờ, bạn sẽ đứng trước hồ Mikurigaike lúc gió thổi vỡ hết mặt gương, hoặc nhìn xuống thung lũng Kurobedaira lúc nắng ngược khiến cả biển lá đỏ chìm trong bóng tối.

Bài này là tấm bản đồ săn ảnh mình ước gì có trước chuyến đi đầu tiên: từng trạm nên chụp gì, đứng ở đâu, canh mấy giờ, nắng chiếu hướng nào, và trong balo nên có ống kính gì. Bạn cứ lưu lại, đến mùa lá đỏ mở ra dùng.

Vì sao mùa thu ở đây đáng để bạn vác máy lên núi

Tuyến Alpine chạy từ Toyama (phía biển Nhật Bản) sang Nagano (phía Ogizawa), vắt qua dãy núi cao trên dưới 3.000 mét. Điều thú vị với người chụp ảnh là độ cao thay đổi liên tục, nên mùa lá đỏ không diễn ra một lần mà "chảy" từ trên xuống dưới suốt hơn một tháng: vùng Murodo trên cao thường vào màu sớm nhất, khoảng cuối tháng 9; tầng giữa như Kurobedaira, Midagahara đẹp nhất khoảng đầu đến giữa tháng 10; còn khu vực thấp quanh đập Kurobe và Ogizawa thì rực rỡ muộn hơn, có năm kéo đến cuối tháng 10. Nghĩa là dù bạn đi tuần nào trong khoảng đó, luôn có ít nhất một đoạn tuyến đang ở đỉnh màu — vấn đề chỉ là biết đoạn nào.

Lá đỏ ở đây cũng không giống lá momiji trong công viên thành phố. Trên núi cao, màu chủ đạo đến từ cây nanakamado đỏ thẫm, cỏ chichippbenibana và các bụi cây lùn chuyển vàng cam, trải thành từng mảng lớn trên sườn núi như ai đổ sơn. Chụp ở đây là chụp phong cảnh tầm rộng, chơi với khối màu và ánh sáng, chứ không phải chụp cận cảnh từng chiếc lá.

Một điều nữa: thời tiết núi cao đổi rất nhanh. Buổi sáng trời quang, trưa mây có thể ùn lên kín thung lũng, và chính những đám mây đó đôi khi lại cho bạn bức ảnh biển mây đẹp hơn cả trời xanh. Tâm thế đúng khi đi tuyến này là: lên kế hoạch kỹ, nhưng sẵn sàng chụp thứ ông trời cho.

Bản đồ điểm chụp theo từng trạm

Murodo — mặt gương Mikurigaike và ba tầng màu

Murodo là trạm cao nhất tuyến và là "sân khấu chính" của mùa thu. Từ nhà ga, bạn đi bộ khoảng 10–15 phút theo lối lát đá là đến hồ Mikurigaike — hồ núi lửa nhỏ nhưng nổi tiếng bậc nhất Nhật Bản về khoản phản chiếu. Ngày lặng gió, mặt hồ phẳng như gương, ôm trọn hình ảnh dãy Tateyama: đỉnh tuyết trắng, sườn lá đỏ, trời xanh — tất cả nhân đôi.

Góc chụp kinh điển là từ đoạn lối đi phía tây và tây nam hồ, nhìn về dãy núi chính ở phía đông. Vì núi nằm phía đông nên ánh sáng ở đây có hai "tính cách":

• Sáng sớm: mặt hồ lặng nhất trong ngày (gió thường nổi dần từ giữa buổi), nhưng bạn sẽ chụp ngược sáng — núi thành khối sẫm viền sáng, trời có thể cháy màu rất đẹp nếu có mây. Đây là giờ của ảnh silhouette và phản chiếu tương phản cao. Nếu bạn ngủ lại nhà nghỉ trên Murodo được thì đây là phần thưởng lớn nhất, vì chuyến xe đầu tiên từ chân núi thường lên đến nơi khi nắng đã cao.
• Chiều muộn: nắng từ phía tây rọi thẳng vào mặt núi, tuyết và lá đỏ lên màu rực rỡ, ảnh "nịnh mắt" nhất. Đổi lại, gió chiều dễ làm mặt hồ gợn. Kinh nghiệm của mình: cứ kiên nhẫn đứng chờ, gió núi hay lặng từng đợt vài phút — mặt hồ sẽ có những khoảng "nín thở" đủ để bạn bấm vài kiểu.

Quanh Mikurigaike còn có lối đi vòng quanh hồ và các hồ nhỏ hơn như Midorigaike gần đó, ít người hơn hẳn. Lưu ý khu Jigokudani (thung lũng địa ngục) bốc khí núi lửa, lối đi qua đó có lúc bị đóng tùy tình hình khí gas — cứ theo biển báo, đừng tiếc góc chụp mà liều.

Ống kính cho Murodo: một ống góc rộng (tương đương 16–35mm full-frame) để lấy trọn phản chiếu và trời mây, cộng một ống tele tầm trung để "cắt" các mảng lá đỏ trên sườn núi thành ảnh trừu tượng. Filter CPL cực kỳ hữu ích ở đây, nhưng nhớ nguyên tắc: xoay CPL quá tay sẽ xóa luôn phản chiếu trên mặt hồ — với ảnh gương nước, đôi khi bạn phải chấp nhận giảm hiệu ứng CPL để giữ hình phản chiếu.

Daikanbo — ban công nhìn trùm xuống Kurobedaira

Nếu Murodo là sân khấu thì Daikanbo là hàng ghế khán giả đẹp nhất. Trạm này nằm cheo leo trên vách núi ở độ cao khoảng 2.300 mét, và sân ngắm cảnh trên nóc nhà ga cho bạn tầm nhìn trùm xuống toàn bộ thung lũng Kurobedaira cùng hồ Kurobe xanh ngọc phía xa, nền sau là dãy núi Ushirotateyama. Mùa thu, cả lòng chảo dưới chân bạn là một tấm thảm khổng lồ loang màu đỏ, cam, vàng, xen những vệt xanh của cây lá kim — nhìn bằng mắt đã choáng, lên ảnh còn đã hơn.

Về ánh sáng: hướng nhìn chính từ Daikanbo là về phía đông, nên buổi sáng bạn sẽ đối diện mặt trời — dễ ngược sáng, nhưng nếu gặp biển mây dâng trong thung lũng thì ngược sáng buổi sáng lại cho ảnh mây phát sáng rất "điện ảnh". Muốn màu lá lên no và đều, khung đẹp nhất là từ khoảng cuối buổi sáng đến đầu giờ chiều, khi nắng đã vòng lên cao và rọi xuống lòng thung lũng.

Mẹo mà nhiều người bỏ lỡ: từ Daikanbo, hãy canh chụp chính chiếc cabin cáp treo đang bò qua thung lũng. Một chấm cabin nhỏ xíu treo giữa biển lá đỏ mênh mông là bức ảnh kể chuyện về tỉ lệ con người – thiên nhiên hay nhất tuyến này. Đây là lúc ống tele 70–200mm phát huy: nén không gian, cabin và sườn núi ép vào nhau, màu chồng màu.

Trạm này diện tích nhỏ, giờ cao điểm mùa lá đỏ có thể phải xếp hàng chờ ropeway — tranh thủ thời gian chờ đó mà chụp, đừng chỉ đứng bấm điện thoại.

Tateyama Ropeway — khung cửa cáp treo, "điểm chụp di động"

Đoạn ropeway nối Daikanbo với Kurobedaira dài khoảng 1,7km và có một đặc điểm hiếm: không có trụ đỡ nào giữa tuyến, cabin treo trên một nhịp cáp duy nhất. Người Nhật hay ví nó như "khung tranh di động" — và mùa thu, bức tranh trong khung đó là cả một triền núi lá đỏ trôi chậm dưới chân bạn suốt khoảng 7 phút.

Vài kinh nghiệm để không phí 7 phút vàng đó:

• Chọn vị trí trong cabin: đi chiều xuống (Daikanbo → Kurobedaira), đứng phía cuối cabin nhìn ngược lên sẽ thấy vách núi và nhà ga Daikanbo bám trên vách đá — góc rất "wow". Đứng phía đầu cabin thì nhìn ra hồ Kurobe. Cabin mùa cao điểm đông như tàu điện giờ tan tầm, nên hãy lên sớm hoặc chấp nhận chờ chuyến sau để chọn được chỗ đứng sát kính.
• Thông số: cabin rung và di chuyển, nên giữ tốc độ màn trập nhanh, tối thiểu khoảng 1/500s, ISO cứ để tự động. Đừng tì ống kính vào kính cửa vì rung truyền thẳng vào máy — giữ máy cách kính vài centimet.
• Chống phản chiếu kính: mặc áo tối màu, áp sát ống kính gần kính cửa (nhưng không chạm), hoặc dùng tay/khăn che khoảng hở. Ảnh chụp qua kính chấp nhận giảm chút độ nét — bù lại là góc nhìn không nơi nào khác có.
• Nếu bạn chỉ mang một ống kính lên cabin, chọn zoom tiêu chuẩn (24–70mm hoặc tương đương) — đủ rộng cho toàn cảnh, đủ dài để cắt mảng màu.

Xuống đến Kurobedaira, đừng vội chuyển tiếp ngay: sân thượng nhà ga có góc nhìn ngược lên đúng tuyến cáp vừa đi, chụp cabin đang treo giữa nền núi lá đỏ rất gọn khung. Quanh trạm còn có vườn thực vật núi cao đi dạo được vài chục phút.

Đập Kurobe — cầu vồng trong màn nước xả

Đập Kurobe là đập vòm cao nhất Nhật Bản, và điểm nhấn mùa thu ở đây là các đợt xả nước quan sát cảnh quan: hàng chục tấn nước mỗi giây phun ra thành màn sương khổng lồ dưới chân đập. Khi nắng chiếu vào màn sương đó đúng góc, một — có khi hai — dải cầu vồng hiện lên vắt ngang lòng thung lũng. Đợt xả nước này thường chỉ kéo dài từ khoảng cuối tháng 6 đến khoảng giữa tháng 10 hằng năm, tức là chỉ trùng với nửa đầu mùa lá đỏ; đi cuối tháng 10 có thể sẽ không còn — bạn nên kiểm tra lịch xả trên trang chính thức của đập trước khi chốt ngày.

Nguyên tắc vật lý đơn giản để săn cầu vồng: mặt trời phải ở sau lưng bạn, chiếu vào màn nước trước mặt. Với địa hình ở đây, khung giờ dễ gặp cầu vồng nhất thường là buổi sáng đến gần trưa khi trời nắng tốt. Hai vị trí đáng leo lên:

• Đài quan sát trên cao (lên bằng bậc thang khá dài từ phía ga Kurobeko/đường hầm — hơn 200 bậc, đi từ từ vì không khí loãng): góc nhìn trùm toàn bộ thân đập cong, màn nước xả và hồ Kurobe phía sau, mùa thu có thêm viền núi lá đỏ ôm quanh. Đây là góc "ảnh bìa".
• Lối đi trên đỉnh đập và sân thấp gần chân đập: gần màn nước hơn, cầu vồng to và rõ hơn trong khung, cảm giác hơi nước táp vào mặt rất đã. Nhớ che chắn máy ảnh — hơi nước ở đây đủ làm ướt thiết bị.

Ống kính ở đập: góc rộng là bắt buộc nếu muốn lấy cả thân đập lẫn cầu vồng. CPL ở đây lại là con dao hai lưỡi giống ở hồ: xoay sai hướng có thể làm cầu vồng mờ đi, xoay đúng lại làm nó rực hơn — cứ vừa xoay vừa nhìn qua khung ngắm.

Điểm cộng thêm nếu còn thời gian

Midagahara — cao nguyên đầm lầy ở tầng giữa với lối đi ván gỗ xuyên qua thảm cỏ vàng cam, sương sớm ở đây đẹp mê người và vắng hơn Murodo nhiều. Và nếu bạn đi từ phía Toyama, thác Shomyo gần Tateyama là thác nước cao hạng nhất Nhật Bản, khung cảnh thác đổ giữa vách núi lá đỏ cuối tháng 10 đến đầu tháng 11 rất đáng một buổi chiều riêng.