Sáu ngày hội doburoku giữa tháng 10 ở Shirakawa-go

Lịch từng ngày hội: đền nào, ngày nào

Đây là phần nhiều người hiểu nhầm nhất. "Lễ hội Doburoku ở Shirakawa-go" không phải một sự kiện diễn ra ở một chỗ, mà là chuỗi lễ của khoảng năm ngôi đền trong xã Shirakawa, mỗi đền một cặp ngày riêng, nối tiếp nhau. Lịch được giữ cố định theo ngày dương lịch chứ không đổi theo thứ trong tuần — nghĩa là năm nào rơi vào giữa tuần thì rơi vào giữa tuần, không dời sang cuối tuần cho tiện khách.

Lịch thường lệ như sau:

• Khoảng cuối tháng 9 — khu Hirase ở phía nam xã (gần Hirase Onsen) thường mở màn mùa lễ. Đây là hội "quê" nhất, gần như không có khách du lịch nước ngoài.
• 14 và 15 tháng 10 — đền Shirakawa Hachiman, ngay trong làng Ogimachi. Đây là ngày hội chính, đông nhất, và là ngày hầu hết khách du lịch nhắm tới.
• 16 và 17 tháng 10 — đền Hatogaya Hachiman, ở xóm Hatogaya phía bắc, cách Ogimachi một quãng ngắn.
• 18 và 19 tháng 10 — đền Iijima Hachiman, ở xóm Iijima, khép lại chuỗi hội.

Vài lưu ý thực tế từ kinh nghiệm:

Ngày đầu của mỗi đền thường nặng phần nghi lễ và rước kiệu; ngày thứ hai thiên về phần hội, hát múa và uống. Nếu bạn muốn xem múa sư tử và đoàn rước thì nhắm ngày đầu; nếu muốn không khí thoải mái, ngồi lâu, nói chuyện với dân làng thì ngày thứ hai dễ chịu hơn.

Nếu bạn ngại đông, hãy bỏ qua ngày 14–15 ở Ogimachi và đi Hatogaya hoặc Iijima. Cùng một nghi thức, cùng một thứ rượu, nhưng số người ít hơn hẳn, và cảm giác "được mời vào một buổi lễ của người ta" rõ hơn nhiều so với "đứng xem một sự kiện".

Giờ giấc cụ thể từng phần lễ (giờ xuất kiệu, giờ bắt đầu rót rượu) có thể xê dịch theo năm và theo thời tiết. Xã Shirakawa và trung tâm du lịch địa phương thường công bố lịch chi tiết trước khoảng một tháng — nên kiểm tra trang chính thức sát ngày đi thay vì tin vào lịch chép lại trên blog (kể cả bài này).

Uống doburoku thế nào cho đúng — và điều tuyệt đối đừng làm

Đừng lái xe. Đây là điều quan trọng nhất trong cả bài. Phần lớn khách đến Shirakawa-go bằng ô tô thuê, và Nhật áp dụng ngưỡng gần như bằng không với nồng độ cồn khi lái xe; mức phạt cực nặng, có thể kèm hình sự và ảnh hưởng tới tư cách lưu trú nếu bạn đang sống ở Nhật. Doburoku uống rất "êm" nhưng không nhẹ. Nếu hôm đó bạn lái xe, hãy dứt khoát từ chối chén rượu — người làng hoàn toàn hiểu, chỉ cần nói "unten shimasu" (tôi lái xe) là xong. Còn nếu bạn muốn uống, hãy đi bằng xe buýt hoặc ngủ lại trong xã.

Uống chậm và ít. Rượu rót miễn phí, nhưng đây là lễ chứ không phải quầy bar. Một hai chén, cảm ơn, nhường người sau. Uống quá đà ở sân đền là cách nhanh nhất để bị nhớ mặt theo nghĩa xấu.

Đừng bày bàn nhậu. Không tự mang rượu ngoài vào khuôn viên đền, không dựng ghế bạt chiếm chỗ.

Chụp ảnh có ý tứ. Đoàn rước và người hành lễ không phải mẫu ảnh. Không dùng flash trong chính điện, không chặn đường đoàn rước để lấy góc, không chĩa ống kính vào mặt trẻ con.

Bỏ giày, giữ giọng. Nếu được mời vào nhà dân hoặc vào gian trong của đền, bỏ giày và nói khẽ. Người Shirakawa hiếu khách một cách rất kiệm lời.

Vì sao lễ hội trùng đúng lúc lá bắt đầu đổi màu

Shirakawa-go nằm ở độ cao khoảng 500 m, giữa vùng núi Hida, nên mùa lá đến sớm hơn đồng bằng đáng kể. Diễn biến thường thấy: sườn núi cao và các đèo bắt đầu chuyển màu từ khoảng giữa tháng 10, đỉnh đẹp ở tầng cao rơi vào khoảng cuối tháng 10 đến đầu tháng 11, còn hàng cây quanh chính làng gassho thì đẹp muộn hơn, thường khoảng đầu đến giữa tháng 11.

Nghĩa là khi bạn đi lễ Doburoku giữa tháng 10, bạn đang đến vào lúc "mùa lá vừa mở màn": làng còn xanh pha vàng nhạt, nhưng ngẩng lên là thấy sườn núi đã loang màu. Đây thật ra là thời điểm rất hợp lý — bạn được cả lễ hội lẫn phần đầu của mùa thu, mà chưa dính đỉnh cao điểm khách của đầu tháng 11.

Muốn thấy lá đẹp hơn trong cùng chuyến, hãy tính thêm hai hướng: đèo Amou (Amou-toge) ở phía tây xã, và tuyến đường núi Hakusan Shirakawa-go White Road nối sang phía Ishikawa. Cả hai đều lên cao nên lá chín sớm hơn dưới làng. Lưu ý là đường núi vùng này có thể đóng theo mùa, theo thời tiết hoặc do sạt lở, và thường thu phí với ô tô — kiểm tra tình trạng đường trước ngày đi.

Từ đài quan sát Shiroyama (Ogimachi Castle Ruins) nhìn xuống, bạn sẽ thấy rõ cái "lớp lang" này: làng ở đáy thung lũng, ruộng gặt xong màu rơm, và vành núi phía sau đang chuyển. Buổi sáng sớm giữa tháng 10 ở đây hay có sương trôi trên mặt sông Shokawa — nếu chịu dậy sớm, đó là khung hình đáng giá nhất chuyến đi.

Đặt chỗ ngủ: phần khó nhất của cả chuyến

Nói thẳng: đây là lý do nhiều người lỡ lễ hội. Ba yếu tố cộng lại — lễ hội cố định ngày, mùa lá bắt đầu, và làng chỉ có rất ít chỗ ngủ — khiến phòng ở Ogimachi thuộc loại khó đặt nhất Nhật Bản trong khoảng thời gian này.

Nhà gassho trong làng: ít phòng đến mức khó tin

Minshuku kiểu nhà gassho ở Ogimachi mỗi nhà chỉ nhận được một nhóm khách rất nhỏ, phòng kiểu Nhật ngăn bằng cửa giấy, bữa tối và bữa sáng nấu tại nhà, nhiều nhà còn dọn cơm quanh bếp lửa irori. Đây là trải nghiệm đáng tiền nhất ở Shirakawa-go — và cũng là thứ hết chỗ nhanh nhất.

Kinh nghiệm đặt:

• Bắt đầu tìm phòng cho giữa tháng 10 từ khoảng nửa năm trước, đừng đợi đến tháng 8–9. Nhiều nhà mở nhận đặt theo mốc cố định (ví dụ trước đúng vài tháng), nên cần canh.
• Nhiều nhà không lên các trang đặt phòng quốc tế, chỉ nhận qua trung tâm hướng dẫn du lịch của làng hoặc qua điện thoại bằng tiếng Nhật. Nếu bạn ở Nhật và nói được tiếng Nhật cơ bản, đây là lợi thế lớn.
• Không ít nhà không nhận khách lẻ một người, và phần lớn yêu cầu đặt cả bữa tối.
• Hủy sát ngày bị tính phí nặng và bị nhớ mặt — làng nhỏ, các nhà biết nhau cả.

Nếu bạn hỏi mình có nhất thiết phải ngủ trong làng không: không nhất thiết, nhưng nếu ngủ được thì rất đáng, vì hai khoảnh khắc đẹp nhất của Ogimachi — sáng sớm sương và buổi tối sau khi xe buýt cuối rời làng — chỉ dành cho người ở lại.

Các lựa chọn thay thế đáng cân nhắc

• Hirase Onsen, vẫn trong xã Shirakawa, cách Ogimachi khoảng 20–30 phút xe về phía nam. Có suối nước nóng, ít khách, và tiện nếu bạn muốn xem cả hội mở màn cuối tháng 9.
• Takayama, cách khoảng 50 phút đến 1 tiếng xe buýt. Nhiều khách sạn ở mọi tầm giá, phố cổ đẹp, dễ kết hợp thành chuyến 3 ngày.
• Kanazawa, cách khoảng 1 tiếng 15–30 phút xe buýt. Hợp nếu bạn tới từ hướng Hokuriku Shinkansen.
• Vùng Nanto (Toyama) — Johana, Inami hoặc chính Gokayama. Ít người Việt nghĩ tới hướng này, nên dễ còn phòng hơn, và bạn được ở gần cụm di sản còn lại.

Xe khách chạy tuyến Takayama – Shirakawa-go – Kanazawa/Toyama phần lớn là xe đặt chỗ trước, và vào mùa lá thì cháy vé thật sự. Đặt vé xe cùng lúc đặt phòng, đừng để đến nơi mới mua.

Ghé Gokayama: phiên bản trầm lặng của cùng một di sản

Gokayama nằm bên tỉnh Toyama, cách Shirakawa-go chừng 30–40 phút xe, và cùng nằm trong quần thể di sản thế giới nhà gassho-zukuri. Hai xóm chính là Ainokura và Suganuma — nhỏ hơn Ogimachi rất nhiều, gần như không có hàng quán ồn ào, và vào cuối buổi chiều bạn có thể đi bộ giữa xóm mà không gặp ai.

Nếu Ogimachi là "bức ảnh" thì Gokayama là "chỗ người ta vẫn sống". Nhà thấp hơn, xóm rời rạc hơn, vì ngày xưa vùng này thuộc phiên Kaga và dân làm thuốc súng (enshō) cùng nghề giấy washi, tổ chức lao động khác với Shirakawa.

Về mặt lễ hội, đừng nhầm: Gokayama không có lễ Doburoku theo kiểu Shirakawa. Lễ hội tiêu biểu ở đây là Kokiriko Matsuri tại đền Hakusan-gu ở xóm Kaminashi, thường tổ chức ngày 25 và 26 tháng 9 — với điệu múa kokiriko và nhạc cụ tre sasara cổ xưa, được coi là một trong những điệu dân ca lâu đời nhất Nhật. Nếu lịch của bạn linh hoạt, ghép cuối tháng 9 ở Gokayama với hội mở màn ở Hirase là một combo rất "dân bản địa". Còn nếu bạn đi giữa tháng 10, cứ coi Gokayama là nửa ngày yên tĩnh để cân bằng lại sau cái ồn ào của Ogimachi. Doburoku dạng đóng chai thương mại cũng được bán ở một số cửa hàng vùng này, nhưng đó là sản phẩm bán ra, khác với rượu thần rót ở sân đền.

Gợi ý lịch trình 2 ngày 1 đêm quanh ngày hội

Ngày 1. Sáng đi xe buýt từ Takayama hoặc Kanazawa, tới Ogimachi khoảng gần trưa. Gửi hành lý ở chỗ nghỉ, ăn trưa (soba, hoặc món hoba-miso nướng trên lá), lên đài quan sát Shiroyama bằng xe đưa đón hoặc đi bộ dốc chừng 20 phút. Đầu giờ chiều quay xuống đền Shirakawa Hachiman, xem đoàn rước và múa sư tử. Cuối chiều ở lại sân đền, nhận chén doburoku, nghe hát. Tối ăn cơm ở nhà minshuku bên bếp irori.

Ngày 2. Dậy sớm đi bộ trong làng lúc chưa có khách, ngắm sương trên ruộng. Sau bữa sáng, bắt xe buýt hoặc lái sang Gokayama, đi bộ vòng Ainokura chừng một tiếng, rồi về hướng Kanazawa/Toyama hoặc quay lại Takayama. Nếu còn thời gian và đường mở, đổi lộ trình về qua tuyến núi để ngắm lá tầng cao.

Mang gì cho giữa tháng 10 ở thung lũng núi

Ban ngày dễ chịu, khoảng dưới 20 độ, nhưng sáng sớm và sau khi mặt trời khuất núi thì lạnh nhanh — chênh lệch ngày đêm ở đây rất rõ. Mang áo khoác gió hoặc áo nỉ dày, một lớp giữ nhiệt mỏng mặc trong, và nhất định mang giày đi bộ thoải mái vì đường trong làng là sỏi, đất và dốc.

Thêm vài thứ nhỏ nhưng hữu ích: ô gấp (vùng này mưa thất thường), sạc dự phòng, tiền mặt (một số nhà dân và quầy nhỏ không nhận thẻ), và một chiếc khăn mỏng. Nếu định uống rượu, hãy ăn lót dạ trước — doburoku vào bụng rỗng lên rất nhanh.

Câu hỏi thường gặp

Lễ hội Doburoku có thu vé không? Bản thân lễ là nghi lễ của đền, không bán vé, và rượu mời tại sân đền thường là miễn phí cho người đến lễ. Bạn chỉ tốn tiền đi lại, ăn ở, và phí bãi đỗ xe nếu lái xe. Các cơ sở như nhà trưng bày về lễ hội thì có phí vào cửa riêng — nên xem trang chính thức.

Ngày hội có cố định hằng năm không? Lịch các đền chính giữa tháng 10 (14–15, 16–17, 18–19) rất ổn định qua các năm và không dời sang cuối tuần. Tuy nhiên giờ giấc từng phần lễ có thể thay đổi, và trong trường hợp bất thường (thời tiết cực đoan, lý do y tế cộng đồng) một số phần có thể rút gọn. Kiểm tra thông báo của xã Shirakawa trước khi chốt vé.

Trẻ em và người không uống rượu có đi được không? Hoàn toàn được. Phần rước kiệu, nhã nhạc và múa sư tử là phần hay nhất và không liên quan đến rượu. Trẻ con ở làng cũng tham gia đoàn rước. Chỉ cần lưu ý sân đền chiều muộn sẽ đông người lớn đang uống.

Nên đi đền nào nếu chỉ có một ngày? Nếu muốn quy mô và tiện đường: Shirakawa Hachiman ở Ogimachi, ngày 14 hoặc 15. Nếu muốn yên và gần gũi hơn: Hatogaya (16–17) hoặc Iijima (18–19).

Đi trong ngày từ Takayama hoặc Kanazawa được không? Được, nhưng bạn sẽ phải bắt xe buýt về vào cuối chiều, tức là bỏ lỡ đúng đoạn hay nhất — lúc trời tối, đèn sân đền bật lên và dân làng bắt đầu hát. Nếu buộc phải đi về trong ngày, hãy chọn chuyến muộn nhất còn chỗ và kiểm tra kỹ giờ xe cuối.

Có mua doburoku mang về được không? Rượu rót ở lễ là rượu thần, dùng tại chỗ, không bán mang đi. Nếu muốn mua quà, hãy tìm các sản phẩm thương mại có hương vị doburoku hoặc rượu do cơ sở được cấp phép sản xuất bán tại cửa hàng lưu niệm trong vùng — và nhớ quy định hành lý nếu bạn bay về.

Mùa lá đổi màu ở Shirakawa-go đẹp nhất khi nào? Sườn núi cao thường đẹp khoảng cuối tháng 10 đến đầu tháng 11; hàng cây quanh làng gassho muộn hơn, khoảng đầu đến giữa tháng 11. Giữa tháng 10 là giai đoạn chớm — đẹp theo kiểu nhẹ nhàng, và đổi lại bạn có lễ hội.

Đặt phòng trong làng trễ thì còn cách nào? Còn. Thử Hirase Onsen trong cùng xã, hoặc mở rộng sang Takayama, Kanazawa và vùng Nanto/Gokayama bên Toyama. Nhiều người chỉ tìm quanh Ogimachi rồi bỏ cuộc, trong khi hướng Toyama thường dễ thở hơn và vẫn kịp có mặt ở đền từ đầu giờ chiều.