Đừng boa ở Nhật — 11 quy tắc phép lịch sự người Mỹ thường phá vỡ

Quy tắc #3: Cởi giày — và biết loại dép nào đi ở đâu

Việc cởi giày khi vào nhà là bắt buộc trong:

• Ryokan truyền thống (luôn luôn)
• Nhiều nhà hàng có chiếu tatami hoặc sàn nâng (bậc ở lối vào là dấu hiệu nhận biết)
• Nhà riêng
• Một số ngôi đền (bạn sẽ thấy giá để giày ở lối vào)
• Phòng thử đồ trong các cửa hàng quần áo khi thử kimono/yukata

Ở ryokan và một số nhà hàng, có ba loại dép khác nhau:

1. Dép đi trong nhà — dùng ở hành lang
2. Dép đi trên tatami (chỉ đi tất) — để dép ở mép chiếu tatami
3. Dép đi toilet — một đôi riêng chỉ dùng trong phòng vệ sinh

Sai lầm số #1 của người Mỹ: quên đổi dép toilet khi rời phòng vệ sinh và bước vào phòng ăn trong khi vẫn đang đi đôi dép đó. Người địa phương sẽ nhận ra và âm thầm tránh bạn trong suốt phần còn lại của chuyến đi. Nhân viên thường sẽ nhẹ nhàng nhắc bạn.

Mẹo chuyên nghiệp: Hãy đi giày dễ xỏ ở Nhật. Giày loafer, boots Chelsea, dép quai ngang. Những đôi boots combat có dây sẽ biến mỗi lần bước vào một nơi nào đó thành một cuộc vật lộn kéo dài 90 giây.

Quy tắc #4: Húp ramen và soba. Đừng húp pasta.

Húp mì ở Nhật là phép lịch sự — giúp đưa không khí vào nước dùng, làm nguội sợi mì và cho đầu bếp biết bạn đang thưởng thức món ăn. Những người Mỹ lịch sự, ăn ramen trong im lặng lại có vẻ như đang ghét món đó.

Nhưng chỉ húp mì Nhật:

• Ramen ✅
• Soba ✅
• Udon ✅
• Somen ✅
• Pasta ❌ (được xem là món phương Tây, húp là bất lịch sự)
• Phở ở nhà hàng Việt Nam ❌ (không phải món Nhật)

Âm thanh lớn một chút cũng không sao. Đừng cố tình làm quá, nhưng cũng đừng cố im thin thít.

Quy tắc #5: Không ăn hoặc uống khi đang đi bộ

Người Mỹ thường xuyên vừa đi vừa ăn — uống cà phê trên đường đi làm, cầm bánh pretzel khi xem bóng chày, ăn kem dọc vỉa hè. Ở Nhật, việc này bị xem là luộm thuộm và thiếu tôn trọng không gian công cộng.

Quy tắc: Nếu mua đồ ăn hoặc thức uống, hãy dùng tại cửa hàng (nhiều nơi có quầy đứng) hoặc bên ngoài cửa hàng trước khi đi tiếp. Đồ uống mua từ máy bán hàng tự động thường được dùng ngay cạnh máy, sau đó lon được bỏ vào thùng tái chế đặt bên cạnh.

Ngoại lệ duy nhất được chấp nhận rộng rãi: kem ở các điểm du lịch (Arashiyama, Asakusa) — người địa phương miễn cưỡng chấp nhận. Đừng vừa băng qua Shibuya vừa ăn ramen.

Quy tắc #6: Đừng xì mũi nơi công cộng

Đây là điều kỳ lạ nhất đối với người Mỹ. Ở Nhật, xì mũi nơi công cộng là bất lịch sự. Kể cả khi bạn rõ ràng đang bị cảm.

Người Nhật thay vào đó sẽ:

• Hít mũi liên tục (điều mà người Mỹ thấy khó chịu hơn, nhưng đó là sự khác biệt văn hóa)
• Đi vào phòng vệ sinh hoặc một góc riêng tư nếu thật sự cần
• Đeo khẩu trang

Người Mỹ nên làm gì: Luôn mang theo một gói khăn giấy nhỏ trong túi, đi vào phòng vệ sinh, xì mũi ở đó, rửa tay rồi quay lại.

Liên quan: Đừng khạc nhổ. Đừng nhai há miệng. Đừng nhai kẹo cao su phát ra tiếng lớn trên tàu.

Quy tắc #7: Trên thang cuốn, đứng bên trái (Tokyo) hoặc bên phải (Osaka)

Nhật Bản là quốc gia duy nhất trên thế giới có quy tắc thang cuốn theo vùng:

• Tokyo + phần lớn Nhật Bản: đứng bên trái, đi bộ bên phải
• Osaka + vùng Kansai: đứng bên phải, đi bộ bên trái

Làn dành cho người đi bộ là để những người đang vội. Chặn làn này = lập tức nhận những ánh nhìn khó chịu. Hành lý đặt về phía “đứng”.

Đừng đoán — hãy quan sát người đi trước bạn làm gì.

Về mặt chính thức, cả JR và Osaka Metro đã cố gắng loại bỏ văn hóa “đi bộ trên thang cuốn” từ 2019 (vì đây là nguy cơ mất an toàn), nhưng quy chuẩn xã hội vẫn chưa thay đổi.

Quy tắc #8: Giữ yên lặng trên tàu — và không gọi điện thoại

Tàu Nhật yên tĩnh đến kỳ lạ đối với người Mỹ vốn quen với những màn cằn nhằn trên tàu điện ngầm NYC và các cuộc tranh luận trên LA Metro. Những quy tắc người Mỹ thường phá vỡ:

• Không gọi điện thoại trên tàu. Áp lực xã hội ở đây là có thật. Nếu điện thoại reo, hãy từ chối cuộc gọi hoặc đi vào khu vực nối giữa các toa.
• Nói nhỏ. Giọng nói bình thường trong nhà của người Mỹ = rất to trên tàu Nhật.
• Không ăn uống. Ngoại lệ: các chuyến tàu đường dài Shinkansen (nơi những hộp cơm ekiben là truyền thống), và các chuyến địa phương rất dài.
• Bỏ ba lô khỏi lưng — cầm ở ngang hông hoặc đặt lên giá. Như vậy ba lô sẽ không va vào hành khách khác khi tàu dừng.
• Đừng ngồi vào ghế ưu tiên (dành cho người cao tuổi, phụ nữ mang thai, người bị thương) trừ khi toa tàu vắng.

Quy tắc #9: Tắm — phải rửa sạch trước khi ngâm

Onsen và nhà tắm công cộng (sentō) có những quy tắc không thể thương lượng:

1. Cởi hết quần áo trong phòng thay đồ. Đồ bơi bị cấm ở 99% onsen.
2. Đi vào khu vực tắm rửa. Ngồi trên chiếc ghế nhỏ tại khu vực vòi sen. Kỳ cọ bản thân thật sạch bằng xà phòng trước khi đến gần bồn tắm nóng.
3. Xả sạch mọi dấu vết xà phòng. Không được để bọt xà phòng vào nguồn nước chung.
4. Bây giờ mới ngâm mình. Không té nước, không bơi, không để tóc chạm vào nước. Có thể đặt khăn nhỏ lên đầu hoặc ở mép bồn — tuyệt đối không để khăn trong nước.
5. Sau khi ngâm, tráng sơ lại dưới vòi sen, dùng khăn nhỏ vỗ cho khô rồi quay lại phòng thay đồ.

Hình xăm: Vẫn là trở ngại ở hầu hết onsen truyền thống. Hãy gọi hỏi trước, tìm các địa điểm có ghi "tattoo-friendly", hoặc đặt lựa chọn phòng tắm riêng (kashikiri). Một vài ryokan cho phép dùng miếng dán che hình xăm nhỏ.

Quy tắc #10: Hóa đơn — không tách hóa đơn

Ở Mỹ, việc chia hóa đơn thành 7 phần bằng 3 thẻ khác nhau là chuyện thường. Ở Nhật:

• Một hóa đơn. Một lần thanh toán. Nhân viên sẽ đưa cho cả bàn một hóa đơn duy nhất.
• Một người thanh toán toàn bộ. Sau đó nhóm tự chia tiền với nhau bằng tiền mặt hoặc LINE Pay.
• "Betsu-betsu" (別々, hóa đơn riêng) có thể thực hiện ở các nhà hàng chuỗi, nhưng hiếm ở những quán nhỏ và thường khiến các bàn khác phải chờ. Đừng cố insist nếu nhân viên phục vụ do dự.

Với taxi cũng vậy: một người thanh toán, những người còn lại trả lại tiền sau.

Quy tắc #11: Danh thiếp — hãy dùng hai tay

Nếu đến Nhật để họp công việc, trao đổi danh thiếp (meishi koukan, 名刺交換) là một nghi thức kéo dài 30 giây mà bạn không thể bỏ qua:

1. Đưa danh thiếp bằng cả hai tay, mặt chữ hướng về phía người nhận (để họ có thể đọc).
2. Nhận bằng cả hai tay.
3. Đọc danh thiếp trong giây lát. Nói thành tiếng để thể hiện bạn đã ghi nhận tên hoặc chức danh ("Tanaka-san from Sony — thank you.").
4. Đặt danh thiếp trên bàn trước mặt trong suốt cuộc họp, không bỏ vào túi hoặc ví.
5. Khi kết thúc, cẩn thận cất vào hộp đựng danh thiếp. Tuyệt đối không để vào túi sau (đó là hành động thiếu tôn trọng — vì bạn sẽ ngồi lên tên của họ).

Danh sách ngắn hơn: Những điều không sao dù người Mỹ thường lo lắng

• Gọi nhân viên phục vụ là "sumimasen" — cứ nói hơi to một chút, hoàn toàn đúng và lịch sự
• Không nói được tiếng Nhật — không sao, hầu hết nhà hàng ở khu du lịch đều có thực đơn tiếng Anh, chỉ cần chỉ tay + mỉm cười là được
• Xin nước lọc — miễn phí ở mọi nơi, nói "omizu kudasai" là được
• Mang chai nước vào cửa hàng — không vấn đề gì
• Dùng ô — người Nhật liên tục mang theo ô; sẽ không ai nhìn chằm chằm bạn
• Nhờ giúp đỡ khi dùng đũa — nhân viên sẽ mang nĩa ra mà không phán xét

Khi bạn mắc lỗi

Bạn sẽ mắc lỗi. Người Mỹ nào cũng vậy, thường là ngay ngày 1. Cách xử lý luôn giống nhau:

1. Nhận ra ánh mắt im lặng hoặc lời nhắc nhẹ nhàng
2. Xin lỗi: "sumimasen" (Tôi xin lỗi) hoặc "gomen nasai" (xin lỗi, mức độ mạnh hơn)
3. Sửa lại hành vi
4. Tiếp tục

Người Nhật vô cùng cảm thông với những du khách nước ngoài thật lòng cố gắng. Điều khiến người địa phương bực bội là những du khách biết rõ quy tắc nhưng vẫn cố tình làm sai — nhất quyết boa tiền sau khi đã được nói là không cần, nói to trên Shinkansen, để rác trong đền, bước vào phòng ăn với dép toilet đến lần thứ hai.

Tóm lại

Quy tắc số #1 là đừng boa. 10 quy tắc còn lại chủ yếu là biết quan sát tình huống. Hãy xem người địa phương ăn, thanh toán, bước vào nhà hàng và đi thang cuốn như thế nào. Làm theo họ. Bạn sẽ ổn trong vòng 48 giờ.

Nếu bạn phạm quy tắc và được người địa phương lịch sự nhắc nhở, đó không phải là sự xúc phạm — họ đang cố giúp bạn. Hãy xin lỗi, điều chỉnh, rồi tương tác sẽ kết thúc một cách thân thiện. Hệ thống phép lịch sự của Nhật được xây dựng dựa trên sự quan tâm đến mọi người xung quanh. Người Mỹ thường thích nghi nhanh hơn họ tưởng.

---