Từ Tokyo lên Nagano mùa thu: shinkansen, tàu Azusa hay xe buýt đêm?

Tuyến Chuo: Shinjuku → Matsumoto bằng tàu tốc hành

Đây là "cửa sau" của Nagano và là tuyến bị bỏ sót nhiều nhất. Tàu tốc hành tuyến Chuo chạy từ ga Shinjuku (một số chuyến dừng thêm Tachikawa, Hachioji) tới ga Matsumoto trong khoảng hai tiếng rưỡi đến ba tiếng. Giá vé một chiều ghế thường vào khoảng bảy nghìn yên, tức là rẻ hơn shinkansen một chút dù đi lâu hơn khoảng một tiếng.

Đổi lại, bạn đến đúng chỗ cần đến. Từ ga Matsumoto:

• Đi Kamikochi: tàu Alpico xuống ga cuối Shin-Shimashima rồi nối buýt, tổng khoảng một tiếng rưỡi đến hai tiếng; mùa cao điểm có buýt chạy thẳng từ bến xe Matsumoto. Toàn bộ phần vé, bãi trung chuyển và quy định cấm xe cá nhân mình đã viết riêng ở bài Kamikochi mùa thu: vào thung lũng bằng cách nào cho gọn.
• Đi Norikura: buýt qua ngả Shin-Shimashima, cũng khoảng hai tiếng.
• Đi thung lũng Kiso: tàu địa phương hoặc tốc hành xuống Kiso-Fukushima, khoảng một tiếng.
• Đi Hakuba: tuyến địa phương Oito, khoảng một tiếng rưỡi đến hai tiếng, cảnh dọc đường rất đẹp nhưng tàu thưa.

Điểm quan trọng của tuyến Chuo là tàu tốc hành ở đây gần như toàn ghế đặt trước. Vào cuối tuần mùa lá, chuyến sáng đi Matsumoto hết chỗ từ vài ngày trước. Đừng ra ga rồi mới tính.

Một điểm cộng nữa: Matsumoto tự nó đáng ở lại một đêm. Toà thiên thủ các đen tuyền của thành Matsumoto, phố cổ Nakamachi, và giá phòng dễ chịu hơn nhiều so với ngủ trong vùng núi.

Xe buýt cao tốc từ Shinjuku: rẻ nhất, và cái giá của nó

Từ bến xe Busta Shinjuku có buýt cao tốc đi ga Nagano, đi Matsumoto, đi thẳng Hakuba, và trong mùa mở cửa thì có cả tuyến vào thẳng Kamikochi. Thời gian chạy khoảng bốn đến năm tiếng tuỳ tuyến và tuỳ tình hình đường. Giá vé thường chỉ bằng khoảng một phần ba đến một nửa tiền tàu, và biến động theo ngày — ngày thường rẻ hẳn, cuối tuần mùa lá thì đắt lên rõ.

Có hai kiểu chuyến đáng để ý:

Chuyến đêm. Rời Shinjuku vào tối hôm trước, tới nơi lúc trời vừa hửng sáng. Nghe khắc nghiệt, nhưng với người muốn có trọn một ngày trên núi mà không tốn một đêm khách sạn thì đây là phương án hiệu quả nhất trong tất cả. Xe loại ba ghế một hàng có rèm che riêng ngủ được tương đối; loại bốn ghế một hàng thì thành thật mà nói là một đêm khó ngủ.

Chuyến sáng sớm. Rời Shinjuku khoảng rạng sáng, tới Nagano hoặc Hakuba trong buổi sáng. Không cần thức đêm nhưng vẫn giữ được phần lớn ngày.

Nhược điểm thì rõ ràng và bạn nên nhìn thẳng vào nó. Thứ nhất, buýt kẹt xe còn tàu thì không. Vào chiều Chủ nhật mùa lá, đoạn cao tốc quay về Tokyo có thể chậm hơn lịch một đến hai tiếng, và không ai bồi thường bạn khoản đó. Thứ hai, vé bán hết thật. Các chuyến cuối tuần tháng 10 và đầu tháng 11, nhất là chuyến đêm đi Kamikochi và Hakuba, hết chỗ trước cả tháng. Nguyên tắc của mình cho mùa thu rất đơn giản: ngày mở bán là ngày đặt.

Từ Nagoya và Osaka

Hai hướng này ít người Việt để ý nhưng lại rất hợp nếu bạn đang ở vùng Kansai hoặc Chubu.

Từ Nagoya, tàu tốc hành tuyến Chuo chạy lên Matsumoto qua thung lũng Kiso trong khoảng hai tiếng đến hai tiếng rưỡi. Đây là chặng tàu đẹp thật sự — dọc sông Kiso, qua những thị trấn trạm dịch cổ. Bạn cũng có thể xuống giữa đường ở Nakatsugawa hoặc Kiso-Fukushima để đi Magome – Tsumago rồi hôm sau đi tiếp lên Matsumoto. Ngoài ra Nagoya có buýt cao tốc lên Matsumoto và tuyến theo mùa vào Kamikochi.

Nếu bạn ở Nagoya và chỉ có một ngày, việc tự ghép tàu và ba chặng buýt để vào Kamikochi rồi ra kịp trong ngày là bài toán khá căng. Tuyến đi bộ đường mòn Kamikochi khởi hành từ Nagoya đi một mạch bằng xe riêng, bỏ qua toàn bộ phần nối chuyến — với người không muốn dành nửa ngày để canh giờ buýt thì đó là lý do chính đáng để chọn xe ghép.

Từ Osaka và Kyoto, cách thẳng nhất là shinkansen tới Nagoya rồi đổi tàu tốc hành lên Matsumoto, tổng khoảng ba tiếng rưỡi đến bốn tiếng. Đi Hokuriku Shinkansen vòng qua Kanazawa lên Nagano cũng được nhưng chỉ hợp lý nếu bạn đang trên đường du lịch vùng Hokuriku. Osaka cũng có buýt đêm lên Nagano và Matsumoto, rẻ nhưng dài.

Tự lái: nghe hay, nhưng mùa thu là con dao hai lưỡi

Lái xe ở Nagano có sức hấp dẫn rất thật. Bạn tới được những chỗ buýt không tới, dừng bất cứ đâu để chụp ảnh, chở được vali và người lớn tuổi. Nhưng có bốn thứ bạn phải cân trước khi đặt xe thuê.

Thứ nhất, đường núi. Quốc lộ trong tỉnh nhiều đoạn hẹp, dốc, cua liên tục, một bên vách một bên vực. Ban ngày trời đẹp thì không sao. Nhưng lái đoạn đó lúc trời còn tối, trong sương, sau một đêm ngủ ít — chuyện rất phổ biến với người cố tới bãi đỗ Kamikochi trước 6 giờ sáng — thì mức độ rủi ro khác hẳn.

Thứ hai, có xe cũng không vào được nhiều nơi đẹp nhất. Kamikochi cấm xe cá nhân quanh năm, không có ngoại lệ; bạn bắt buộc đỗ ở Sawando hoặc Akandana rồi lên xe trung chuyển. Đường lên Norikura cũng cấm xe cá nhân, chỉ có buýt và taxi được lên. Nghĩa là ở hai điểm đình đám nhất vùng, chiếc xe thuê của bạn biến thành một khoản chi phí và một cục nợ đỗ xe.

Thứ ba, kẹt xe và bãi đỗ đầy. Cuối tuần đẹp trời tháng 10, quốc lộ 158 vào Kamikochi kẹt cả hai chiều, các bãi trung chuyển đầy từ sáng sớm, và đường quanh Hakuba, Shiga Kogen cũng đông. Cái "tự do" mà xe hơi hứa hẹn mất khá nhiều giá trị khi bạn ngồi bất động trên đèo.

Thứ tư, lốp mùa đông. Đây là điểm người thuê xe hay bỏ qua. Vùng cao Nagano có thể có tuyết đầu mùa từ khoảng cuối tháng 10 ở các đèo cao, và sớm hơn nữa trên Norikura hay các tuyến núi cao. Một số cung đường núi đóng cửa theo mùa. Nếu bạn thuê xe cho cuối tháng 10 hoặc tháng 11, hãy hỏi thẳng hãng thuê xe rằng xe có lốp mùa đông hay không, và kiểm tra tình trạng đóng đường trên trang của cơ quan quản lý đường bộ trước ngày đi.

Kết luận thật lòng của mình: tự lái hợp với người đi nhiều ngày, đi các cung ngoài trục chính, đi cùng gia đình có trẻ nhỏ, và đi giữa tuần. Còn nếu bạn đi hai ngày cuối tuần và điểm chính là Kamikochi hoặc Hakuba, tàu cộng buýt gọn hơn và ít stress hơn nhiều.

Với ai muốn ghép cả Kamikochi và Hakuba trong hai ngày mà không phải tự giải bài toán ba lần đổi chuyến, tour Kamikochi – Hakuba 2 ngày 1 đêm khởi hành từ Tokyo đi bằng xe riêng suốt tuyến. Không phải ai cũng cần, nhưng đúng vào cuối tuần cao điểm — lúc vé buýt đã hết và bãi đỗ đã đầy — thì đó là lối đi vòng qua đúng chỗ tắc.

Pass tàu: khi nào có lãi, khi nào không

Đây là phần mình muốn nói thẳng nhất, vì có khá nhiều bài viết trên mạng khuyên mua pass theo kiểu mặc định.

Có hai nhóm pass liên quan tới Nagano:

Nhóm pass khu vực Nagano – Niigata của JR East. Loại này thường bao gồm chặng Hokuriku Shinkansen từ Tokyo lên Nagano cùng nhiều tuyến JR trong hai tỉnh, dùng trong một số ngày liên tiếp. Giá bán thường tương đương hoặc nhỉnh hơn một chút so với một lượt khứ hồi Tokyo – Nagano bằng shinkansen.

Nhóm pass JR East diện rộng (khu vực đông bắc hoặc toàn miền đông), dùng theo số ngày linh hoạt trong một khoảng thời gian, phạm vi lớn hơn nhiều nhưng giá cũng cao hơn hẳn.

Bài toán thực tế rất đơn giản, và câu trả lời trung thực là: nếu bạn chỉ đi một lượt khứ hồi Tokyo – Nagano rồi về, pass thường không có lãi. Nó chỉ hoà vốn, và bạn còn phải chịu thêm ràng buộc về ngày sử dụng. Pass bắt đầu có lãi khi bạn cộng thêm ít nhất một trong các chặng sau vào cùng khoảng thời gian: một chuyến từ Nagano sang Niigata hoặc ngược lại, một vòng Nagano – Matsumoto – Tokyo thay vì đi về cùng đường, hoặc một chuyến thứ hai đi vùng khác của miền đông trong cùng kỳ hạn pass.

Ba cảnh báo mà mình thấy ít ai nói:

1. Buýt không phải JR thì pass không cover. Buýt Alpico từ ga Nagano lên Hakuba, buýt vào Kamikochi, buýt lên Jigokudani, tàu Alpico đi Shin-Shimashima, tàu Nagano Dentetsu đi Yudanaka — tất cả đều là hãng tư nhân. Đây là chỗ nhiều người tính hụt hẳn một khoản.
2. Phạm vi từng loại pass khác nhau và có thay đổi. Có loại dừng ở Karuizawa, có loại lên tới Nagano, có loại đi tiếp được sang Niigata. Đừng đoán — hãy mở đúng bản đồ phạm vi của loại pass bạn định mua và dò từng ga bạn sẽ đi qua.
3. Loại tàu cũng có thể bị giới hạn. Một số pass yêu cầu đặt chỗ trước hoặc không dùng được trên vài loại tàu nhất định. Kiểm tra điều kiện sử dụng, không chỉ nhìn bản đồ.

Cách tính nhanh mình vẫn dùng: liệt kê tất cả các chặng tàu bạn định đi, tra giá lẻ từng chặng, cộng lại, so với giá pass. Nếu chênh lệch dưới khoảng hai nghìn yên thì mua vé lẻ cho nhẹ đầu.

Cái bẫy chuyến cuối — chỗ hỏng nhiều chuyến đi trong ngày nhất

Nếu bạn chỉ nhớ một điều từ bài này, hãy nhớ điều này.

Ở Nagano mùa thu, "chuyến cuối" không phải một con số mà là một chuỗi ba, bốn con số nối nhau, và bạn hỏng chỉ cần lệch một mắt xích. Ví dụ điển hình cho một ngày Hakuba đi về từ Tokyo: chuyến cáp cuối xuống núi → chuyến buýt cuối từ Hakuba về ga Nagano → chuyến shinkansen cuối về Tokyo. Chuyến cáp cuối xuống núi thường sớm hơn bạn tưởng và bị rút ngắn khi trời xấu hoặc gió mạnh. Buýt liên vùng có tần suất thưa, có tuyến chỉ còn vài chuyến sau giữa chiều. Còn shinkansen cuối từ ga Nagano về Tokyo rời ga vào quãng cuối buổi tối — sớm hơn nhiều so với cảm giác "tàu Nhật chạy tới khuya" mà người ta quen ở Tokyo.

Vấn đề là các mắt xích này không đợi nhau. Lỡ buýt cuối từ Hakuba nghĩa là lỡ luôn shinkansen cuối, và bạn phải tìm phòng trong thung lũng vào đúng mùa cao điểm — nếu còn phòng.

Cách phòng, rất thô nhưng hiệu quả:

• Trước ngày đi, chụp màn hình bảng giờ chuyến áp chót của từng mắt xích, không phải chuyến cuối. Chuyến áp chót là lịch của bạn; chuyến cuối là lưới an toàn.
• Đặt mục tiêu có mặt ở bến hoặc ga sớm hơn khoảng nửa tiếng, vì hàng chờ chiều muộn mùa lá có thể ăn của bạn nguyên một lượt xe.
• Ngày trong tuần trời tối nhanh dần về cuối tháng 10 và tháng 11; nhiều dịch vụ trên núi rút giờ chạy sớm hơn theo mùa mà không thông báo rầm rộ.
• Nếu chuyến về của bạn là buýt cao tốc, cộng thêm một lớp đệm nữa cho khả năng kẹt đường.
• Luôn có sẵn trong đầu phương án "ngủ lại đâu nếu lỡ" — thường là Matsumoto hoặc ga Nagano, hai nơi dễ kiếm phòng phút chót nhất trong tỉnh.

Nếu bạn đang chọn tuần để đi và muốn tối ưu cả màu lá lẫn độ đông, lịch lá đỏ Nagano theo tuần là bài nên xem cùng lúc với việc đặt vé — vì tuần đẹp nhất cũng chính là tuần khó đặt vé nhất.

Câu hỏi thường gặp

Đi Nagano trong ngày từ Tokyo có khả thi không?

Tuỳ điểm đến. Karuizawa thì thoải mái. Ga Nagano cùng Zenkoji cũng dễ. Hakuba và Jigokudani thì làm được nhưng phải rời Tokyo khoảng 6 giờ sáng và rời điểm tham quan từ giữa chiều. Kamikochi đi về trong ngày từ Tokyo bằng tàu thì rất căng — nếu buộc phải làm, hãy dùng buýt đêm từ Shinjuku thay vì tàu sáng.

Nên đi ga Nagano hay Matsumoto?

Hỏi ngược lại: điểm chính của bạn là gì? Zenkoji, Jigokudani, Shiga Kogen, Hakuba thì ga Nagano. Kamikochi, Norikura, Kiso, hồ Suwa thì Matsumoto. Nếu định đi cả hai cụm trong một chuyến, cách gọn nhất thường là vào một cửa và ra cửa kia thay vì đi về cùng đường.

Mua pass JR có đáng không?

Với một lượt khứ hồi Tokyo – Nagano thì thường là không, pass chỉ hoà vốn. Nó bắt đầu đáng khi bạn đi nhiều chặng JR trong cùng kỳ hạn, ví dụ ghép thêm Niigata hoặc đi vòng qua Matsumoto khi về. Nhớ rằng buýt Alpico, tàu Alpico và Nagano Dentetsu là hãng tư nhân, không nằm trong pass — và luôn kiểm tra bản đồ phạm vi của đúng loại pass bạn định mua.

Vé shinkansen có cần đặt trước không?

Ngày thường thì ghế tự do gần như luôn có chỗ. Cuối tuần và kỳ nghỉ dài mùa lá thì nên đặt, đặc biệt cho chuyến sáng sớm chiều đi và chuyến chiều tối chiều về. Vé buýt cao tốc thì khác hẳn: bắt buộc đặt, và nên đặt ngay ngày mở bán.

Xe buýt đêm từ Shinjuku có đáng thử không?

Đáng, nếu bạn ngủ được trên xe và ưu tiên ngân sách hoặc muốn có trọn một ngày trên núi. Chọn loại ba ghế một hàng nếu có. Nhược điểm cần chấp nhận: rủi ro kẹt xe chiều về, và vé hết rất nhanh vào cuối tuần mùa lá.

Thuê xe tự lái mùa thu có nên không?

Nên nếu bạn đi nhiều ngày, đi giữa tuần và muốn tới các cung ngoài trục chính. Không nên nếu điểm chính là Kamikochi hoặc Norikura, vì cả hai đều cấm xe cá nhân và bạn vẫn phải đi buýt trung chuyển. Từ khoảng cuối tháng 10 trở đi, hãy hỏi hãng thuê xe về lốp mùa đông và kiểm tra các cung đường núi đóng theo mùa.

Giá vé trong bài có chính xác không?

Không, và bài này cố tình không đưa giờ chạy cụ thể. Giá vé, phụ thu mùa cao điểm, giờ chuyến đầu và chuyến cuối đều được điều chỉnh theo mùa và theo năm. Hãy dùng các con số ở đây để dự trù ngân sách, rồi kiểm tra trang chính thức của JR East, Alpico Kotsu và hãng buýt trước ngày khởi hành.